
ภาพ: Wellcome Collection (M0019034) · Public Domain Mark
สรุปสั้น ๆ: string galvanometer ของ Einthoven หนักราว 270 กิโลกรัม ใช้เส้นใยควอตซ์เคลือบเงินบันทึกไฟฟ้าจากหัวใจลงบนกระดาษถ่ายภาพ เครื่องนี้เป็นรากฐานของการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG) ที่ใช้มาถึงทุกวันนี้ และทำให้เขาได้รับรางวัลโนเบลปี 1924
ชายใน ภาพที่ 1 คือวิลเลม ไอนต์โฮเฟน (Willem Einthoven) นักสรีรวิทยาชาวดัตช์ เขาเกิดเมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 1860 ที่เมืองเซมารัง บนเกาะชวา และเป็นศาสตราจารย์ด้านสรีรวิทยาที่ Leiden ตั้งแต่ปี 1886 เครื่องที่ตั้งอยู่ข้างตัวเขาคือ string galvanometer ซึ่งเขาพัฒนาสำเร็จราวปี 1901 ปีต่อมา (1902) เขาตีพิมพ์คลื่นไฟฟ้าหัวใจที่บันทึกด้วยเครื่องนี้เป็นครั้งแรก
หลักการของเครื่องค่อนข้างเรียบง่าย เส้นใยควอตซ์ (quartz) ที่บางมากและเคลือบเงิน ขึงไว้ระหว่างแม่เหล็กไฟฟ้ากำลังสูง เมื่อกระแสไฟฟ้าเล็ก ๆ จากหัวใจไหลผ่าน เส้นใยจะขยับเล็กน้อย จากนั้นส่องแสงผ่านเส้นใยให้เงาตกลงบนกระดาษถ่ายภาพที่เลื่อนผ่าน ก็จะได้เส้นกราฟต่อเนื่อง ผู้ป่วยในยุคนั้นไม่ได้ติดแผ่นขั้วไฟฟ้า (electrode) แบบปัจจุบัน แต่ต้องจุ่มมือและเท้าลงในถังน้ำเกลือ ซึ่งทำหน้าที่เป็นขั้วไฟฟ้าแทน ตัวเครื่องหนักราว 272 กิโลกรัม ต้องใช้คนควบคุมถึง 5 คน และต้องใช้น้ำหล่อเย็นแม่เหล็ก เมื่อยกเครื่องไปโรงพยาบาลไม่ได้ ในวันที่ 22 มีนาคม 1905 Einthoven จึงต่อสายโทรศัพท์ยาวราว 1.5 กิโลเมตรจากโรงพยาบาลมายังห้องปฏิบัติการ เพื่อส่งสัญญาณหัวใจผู้ป่วยมาบันทึก เรียกว่า “telecardiogram” ซึ่งนับได้ว่าเป็นการตรวจหัวใจทางไกลยุคแรก ๆ
ร่องรอยของ Einthoven ยังเห็นได้ในกระดาษ ECG ทุกแผ่น เขาตั้งชื่อคลื่น P, Q, R, S และ T ไว้ตั้งแต่ปี 1895 และในปี 1912 ได้เสนอ Einthoven’s triangle ซึ่งอธิบายการวัดสัญญาณจาก lead I, II และ III ในปี 1924 เขาได้รับรางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ “จากการค้นพบกลไกของคลื่นไฟฟ้าหัวใจ” ช่วงเปลี่ยนศตวรรษนั้นยังมีอีกการค้นพบหนึ่งที่เปลี่ยนการแพทย์ไปเช่นกัน ซึ่งเราเคยเล่าไว้ใน Image of the week 10: “มือสวมแหวน” ภาพเอกซเรย์ยุคแรก ส่วนผู้ที่อยากรู้จักเครื่องมือแพทย์ในภาพรวม อ่านต่อได้ที่ Medical Instruments คืออะไร
กว่าศตวรรษต่อมา ECG จากเครื่องที่กินพื้นที่ทั้งห้องปฏิบัติการได้กลายเป็นการตรวจพื้นฐานในโรงพยาบาล และข้อมูล ECG จำนวนมหาศาลยังถูกนำไปฝึกปัญญาประดิษฐ์ (AI) ด้วย ตัวอย่างเช่นงานวิจัยจาก UC Berkeley ที่ใช้ ECG จากสวีเดน 441,614 ครั้ง จนพบสัญญาณใหม่ที่ช่วยทำนายการเสียชีวิตเฉียบพลันจากหัวใจ อ่านต่อได้ที่ AI พบสัญญาณใหม่ใน ECG ที่ทำนายการเสียชีวิตเฉียบพลันจากหัวใจ
ที่มา: Wellcome Collection M0019034 · NobelPrize.org — Physiology or Medicine 1924 · IEEE Spectrum — The first EKG machine · LITFL — Willem Einthoven · Hektoen International — Willem Einthoven and the string galvanometer