สารบัญบทความ
ถ้า CT หัวใจให้คะแนนแคลเซียมเป็นศูนย์ ภาพชุดเดียวกันยังบอกอะไรเกี่ยวกับความเสี่ยงได้อีกไหม? ทีมวิจัยที่นำโดยมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ดใช้ AI วิเคราะห์ไขมันรอบหลอดเลือดหัวใจจากภาพ CT ไม่ฉีดสารทึบรังสี แล้วคำนวณ คะแนน Fat Attenuation Index (FAI) ซึ่งเป็นตัวชี้วัดทางอ้อมของการอักเสบ ผลที่เผยแพร่ใน JAMA Cardiology เมื่อ 11 พฤศจิกายน 2026 พบว่าคะแนนนี้ช่วยจำแนกความเสี่ยงเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือดได้ดีขึ้นเมื่อใช้ร่วมกับคะแนนแคลเซียม
แคลเซียมกับไขมันรอบหลอดเลือดบอกอะไรต่างกัน
คะแนนแคลเซียมหลอดเลือดหัวใจ (coronary artery calcium หรือ CAC) แบบ Agatston ใช้ข้อมูลขนาดและความหนาแน่นของรอยสะสมแคลเซียมที่เห็นใน CT คะแนนศูนย์จึงหมายถึงไม่พบแคลเซียมที่เข้าเกณฑ์การวัด แต่ยังอาจมีคราบที่ไม่สะสมแคลเซียมหรือกระบวนการอักเสบได้
FAI มองไปที่ไขมันรอบหลอดเลือด เมื่อผนังหลอดเลือดมีการอักเสบ สัญญาณจากบริเวณนั้นอาจเปลี่ยนลักษณะเนื้อเยื่อไขมันข้างเคียง ทำให้ค่าการลดทอนรังสีบน CT เปลี่ยนไป ซอฟต์แวร์นำข้อมูลส่วนนี้ไปปรับตามปัจจัยทางเทคนิคและกายวิภาคก่อนคำนวณคะแนน ดังนั้น FAI เป็นค่าประมาณจากภาพ ไม่ได้เห็นเซลล์อักเสบหรือวัดการอักเสบโดยตรง
ทำอย่างไรให้ AI รู้ว่าควรวัดไขมันตรงไหน
ในภาพไม่ฉีดสารทึบรังสี ขอบหลอดเลือดแยกจากเนื้อเยื่อรอบข้างได้ยากกว่า ทีมจึงจับคู่ภาพ CT ไม่ฉีดกับภาพ CT หลอดเลือดหัวใจแบบฉีดสารทึบรังสี (CCTA) ของคนเดียวกัน เพื่อถ่ายโอนตำแหน่งไขมันรอบหลอดเลือดสำหรับฝึกโมเดล ทีมใช้ภาพเสมือนฉีดสารทึบรังสีช่วยตรวจขอบเขตระหว่างพัฒนา จากนั้นฝึกโมเดลให้แบ่งบริเวณไขมันจากภาพ CT ไม่ฉีด แล้วคำนวณ FAI ด้วย CaRi-Heart รุ่นวิจัย ถ้ามีภาพสำหรับให้คะแนนแคลเซียมอยู่แล้ว ขั้นตอนวิเคราะห์ใหม่นี้จึงไม่ต้องถ่ายภาพเพิ่ม
ในภาพที่ 1 ลองดูบริเวณเดียวกันของหัวใจด้านซ้ายและขวา หลังฉีดไอโอดีน เลือดในหลอดเลือดจะสว่างขึ้น ทำให้เห็นขอบของช่องภายในหลอดเลือดชัดขึ้น ภาพตัวอย่างนี้มาจากงานของ Nadjiri และคณะ ใช้ประกอบการอธิบายว่าทำไม CCTA จึงช่วยชี้ตำแหน่งหลอดเลือดตอนฝึกโมเดลได้

ผลในกลุ่มตรวจสอบ 19,110 คน
ชุดพัฒนามีข้อมูล 6,818 คน ส่วนชุดตรวจสอบจากหลายศูนย์มี 19,110 คน ติดตามค่ามัธยฐาน 6.7 ปี มีผู้เสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือด 536 คน ตัวเลขเหล่านี้มาจากผู้ที่ได้รับการตรวจตามข้อบ่งชี้ทางคลินิก จึงไม่ควรนำไปใช้แทนอัตราความเสี่ยงของประชากรทั่วไป
เมื่อใช้คะแนนแคลเซียมอย่างเดียว ค่าพื้นที่ใต้โค้ง (AUC) สำหรับการจำแนกการเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือดอยู่ที่ 0.76 เมื่อเพิ่ม FAI จาก CT ไม่ฉีดสารทึบรังสี ค่านี้เพิ่มเป็น 0.80 ดังที่เห็นใน ภาพที่ 2C–D การเพิ่มขึ้นหมายถึงแบบจำลองจัดลำดับความเสี่ยงได้ดีขึ้นในชุดข้อมูลนี้ ไม่ได้หมายความว่าทำนายรายบุคคลถูก 80%

กลุ่มคะแนนแคลเซียมเป็นศูนย์มี 8,651 คน ในกลุ่มนี้ เมื่อ FAI จาก CT ไม่ฉีดสูงขึ้นหนึ่งส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน อัตราเสี่ยง ณ เวลาใดเวลาหนึ่งต่อการเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือดเป็น 1.59 เท่า (ช่วงความเชื่อมั่น 95%: 1.40–1.81) หลังปรับปัจจัยเสี่ยงแบบเดิมแล้ว (ภาพที่ 3B) ค่านี้เปรียบเทียบอัตราเสี่ยงระหว่างคนในกลุ่ม ไม่ใช่โอกาสเสียชีวิต 59% และไม่บอกว่าคะแนนที่สูงเป็นสาเหตุโดยตรง

ก่อนใช้คะแนนเปลี่ยนการดูแล ต้องพิสูจน์อะไรอีก
งานนี้ชี้ว่า CT ชุดเดิมอาจให้ข้อมูลเพิ่มได้โดยไม่ต้องสแกนซ้ำ แต่คนในงานส่วนใหญ่มีอาการและถูกส่งตรวจตามข้อบ่งชี้ จึงต้องตรวจสอบเพิ่มเติมในคนไม่มีอาการและในชุดภาพจากเครื่องหรือโปรโตคอลที่ต่างกัน ภาพวัดแคลเซียมยังใช้ชั้นภาพหนากว่า CCTA จึงมีรายละเอียดจำกัดกว่า คะแนนใหม่นี้ไม่สามารถใช้แทน CCTA เมื่อต้องการดูตำแหน่งและระดับการตีบของหลอดเลือด
คำถามถัดไปคือ ถ้าให้แพทย์ใช้ FAI ประกอบการตัดสินใจ คนไข้จะมีผลลัพธ์ดีกว่าการดูแลตามปัจจัยเสี่ยงเดิมหรือไม่ การศึกษาแบบติดตามกลุ่มนี้ยังตอบไม่ได้ ผู้วิจัยบางรายเปิดเผยความสัมพันธ์ทางการเงินหรือสิทธิบัตรที่เกี่ยวข้องกับ Caristo Diagnostics ซึ่งเป็นผู้พัฒนาซอฟต์แวร์
อ้างอิง
- Chan K, Gissler MC, Sobirov I, et al. Assessment of Coronary Inflammatory Risk From Noncontrast Cardiac Computed Tomography. JAMA Cardiology. 11 พฤศจิกายน 2026. DOI: 10.1001/jamacardio.2026.5006
- NIHR Oxford Biomedical Research Centre. Standard non-contrast CT scans reveal hidden coronary inflammation, research shows. 11 พฤศจิกายน 2026.
- Nadjiri J, Kaissis G, Meurer F, et al. ภาพเปรียบเทียบจาก Figure 1A และ 1C. PLOS ONE. 2018;13(12):e0208588. CC BY 4.0