ทีมวิจัยนานาชาตินำโดย Jiangang Zou ศาสตราจารย์ด้านหทัยวิทยาจาก First Affiliated Hospital, Nanjing Medical University ประเทศจีน รายงานผลการทดลอง OptimPacing ในงาน American Heart Association Scientific Sessions 2026 และตีพิมพ์พร้อมกันในวารสาร New England Journal of Medicine การทดลองนี้พบว่า การกระตุ้นหัวใจผ่านแขนงซ้ายของระบบนำไฟฟ้า (left bundle branch pacing, LBBP) ลดความเสี่ยงของการเสียชีวิต การนอนโรงพยาบาลจากภาวะหัวใจล้มเหลว หรือภาวะกล้ามเนื้อหัวใจเสื่อมจากการกระตุ้น ลงได้ 59% เมื่อเทียบกับการกระตุ้นหัวใจห้องล่างขวา (right ventricular pacing, RVP) ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้กันมาหลายสิบปี
ทำไมตำแหน่งของสายกระตุ้นจึงสำคัญ
หัวใจมีระบบนำไฟฟ้า (conduction system) ของตัวเอง สัญญาณเริ่มจาก SA node ในหัวใจห้องบน ผ่าน AV node แล้ววิ่งลงตามมัดเส้นใยที่เรียกว่า His bundle ซึ่งแตกเป็นแขนงซ้ายและขวา ไปกระจายทั่วผนังหัวใจห้องล่างอย่างรวดเร็ว ทำให้ห้องล่างทั้งสองข้างบีบตัวพร้อมกันอย่างเป็นจังหวะ
ในผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจห้องบนและห้องล่างนำไฟฟ้าติดขัด (atrioventricular block หรือ AV block) สัญญาณจากห้องบนลงไปไม่ถึงห้องล่าง หัวใจจึงเต้นช้าจนเป็นอันตราย แพทย์จึงต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ (pacemaker)
แต่เดี๋ยวก่อน! การกระตุ้นแบบมาตรฐานจะวางปลายสายไว้ที่กล้ามเนื้อหัวใจห้องล่างขวา สัญญาณจึงต้องค่อย ๆ แผ่ผ่านกล้ามเนื้อทีละเซลล์แทนที่จะวิ่งตาม “ทางด่วน” ของระบบนำไฟฟ้า ผลคือห้องล่างซ้ายและขวาบีบตัวไม่พร้อมกัน เมื่อเวลาผ่านไป หัวใจบางคนจึงโตขึ้นหรืออ่อนแรงลง เรียกว่า ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจเสื่อมจากการกระตุ้น (pacing-induced cardiomyopathy) ซึ่งอาจนำไปสู่หัวใจล้มเหลวได้
LBBP แก้ปัญหานี้ด้วยการส่งปลายสายผ่านผนังกั้นหัวใจ (septum) ไปกระตุ้นแขนงซ้ายของระบบนำไฟฟ้าโดยตรง สัญญาณจึงเดินทางตามเส้นทางธรรมชาติ และห้องล่างบีบตัวอย่างประสานกันใกล้เคียงหัวใจปกติ
การทดลองและผลลัพธ์
OptimPacing เป็นการทดลองแบบสุ่ม (randomized) ที่ผู้ป่วยและแพทย์ทราบว่าได้รับวิธีใด (open-label) ดำเนินการใน 17 ศูนย์ที่จีนแผ่นดินใหญ่ ฮ่องกง โปแลนด์ สหราชอาณาจักร และสหรัฐอเมริกา ระหว่างเดือนมิถุนายน 2021 ถึงมกราคม 2025 มีผู้ป่วยได้รับการสุ่ม 702 คน และถูกนำเข้าวิเคราะห์ 685 คน (กลุ่ม LBBP 342 คน กลุ่ม RVP 343 คน) อายุเฉลี่ย 68.4 ปี และเป็นชาย 57.5% ผู้ป่วยมี AV block ระดับสองหรือแบบสมบูรณ์ หรือมีภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้วร่วมกับหัวใจห้องล่างเต้นช้ากว่า 50 ครั้งต่อนาที และคาดว่าต้องพึ่งการกระตุ้นจากเครื่องอย่างน้อย 20% ของเวลา ส่วนใหญ่ยังมีการบีบตัวของหัวใจปกติ (ค่า LVEF เฉลี่ยราว 63%)
ทีมแพทย์ใส่สาย LBBP สำเร็จ 96.8% สัญญาณไฟฟ้าหัวใจของกลุ่มนี้แคบกว่าอย่างชัดเจน (ความกว้างของ QRS เฉลี่ย 124 มิลลิวินาที เทียบกับ 151.7 มิลลิวินาทีในกลุ่ม RVP) สะท้อนว่าห้องล่างถูกกระตุ้นได้พร้อมเพรียงกว่า ภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดใส่เครื่องใกล้เคียงกัน คือ 3.8% และ 3.2%
ทีมวิจัยวิเคราะห์ผลระหว่างทาง (interim analysis) หลังติดตามผลเฉลี่ยราว 35 เดือน ผลมีดังนี้ (ดูกราฟในภาพที่ 1)
- ผลลัพธ์หลักรวม (เสียชีวิต นอนโรงพยาบาลจากหัวใจล้มเหลว หรือกล้ามเนื้อหัวใจเสื่อมจากการกระตุ้น) เกิดขึ้น 16 คนในกลุ่ม LBBP เทียบกับ 35 คนในกลุ่ม RVP
- อัตราสะสมที่ประมาณการไว้ ณ 4 ปีคือ 8.5% เทียบกับ 19.2% (hazard ratio 0.41, 95% CI 0.23–0.75) ดังภาพที่ 1A
- ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจเสื่อมจากการกระตุ้น: 0% เทียบกับ 11.7% (ภาพที่ 1C)
- การนอนโรงพยาบาลจากหัวใจล้มเหลว: 1.5% เทียบกับ 2.9% (ภาพที่ 1B)
- การเสียชีวิตจากทุกสาเหตุ: 7.4% เทียบกับ 7.7% ซึ่งแทบไม่ต่างกัน เส้นกราฟของสองกลุ่มซ้อนทับกันเกือบตลอด (ภาพที่ 1D)
- ผลอัลตราซาวด์หัวใจพบว่ากลุ่ม LBBP มีปริมาตรห้องล่างซ้ายเล็กกว่าและบีบตัวดีกว่า
- ผู้ป่วย 11 คนในกลุ่ม LBBP ต้องเปลี่ยนไปใช้ RVP แทน ส่วนใหญ่เพราะยึดปลายสายเข้าไปในตำแหน่งที่ต้องการไม่ได้
ผลต่างนี้ผ่านเกณฑ์ความเหนือกว่าที่กำหนดไว้ล่วงหน้า คณะกรรมการกำกับดูแลข้อมูลอิสระจึงแนะนำให้ยุติการทดลองก่อนกำหนด
“left bundle branch pacing ควรเป็นทางเลือกแรกสำหรับผู้ป่วย heart block ที่ต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ”
Jiangang Zou หนึ่งในทีมวิจัย
ข้อควรระวัง
ผลนี้น่าสนใจอย่างมาก แต่ยังมีข้อจำกัดที่ทีมวิจัยระบุไว้เอง ดังนี้
- การยุติการทดลองก่อนกำหนดอาจทำให้ขนาดของประโยชน์ดูมากกว่าความจริง
- ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีการบีบตัวของหัวใจปกติ และเป็นผู้ป่วยในประเทศจีนเป็นหลัก
- กลุ่ม LBBP ใช้สายกระตุ้นรุ่นเดียว คือ SelectSecure 3830 ของ Medtronic
นอกจากนี้ ประโยชน์ที่เห็นมาจากการป้องกันกล้ามเนื้อหัวใจเสื่อมเป็นหลัก ไม่ใช่การลดการเสียชีวิต ยังต้องศึกษาต่อเรื่องความปลอดภัยระยะยาว ความคุ้มค่า และการเลือกวิธีให้เหมาะกับผู้ป่วยแต่ละคน งานวิจัยได้รับทุนหลักจากหน่วยงานรัฐและโรงพยาบาลในประเทศจีน แต่ผู้ร่วมวิจัยบางคนเคยได้รับค่าที่ปรึกษาหรือค่าบรรยายจากบริษัทผู้ผลิตอุปกรณ์ เช่น Medtronic, Boston Scientific และ Abbott
ดังนั้น สำหรับวิศวกรรมชีวการแพทย์ OptimPacing เป็นตัวอย่างที่ดีว่า อุปกรณ์ที่ทำงานร่วมกับระบบธรรมชาติของร่างกายอาจให้ผลดีกว่าการแค่ทำหน้าที่แทนได้ ตำแหน่งปลายสายที่ต่างกันเพียงไม่กี่เซนติเมตรเปลี่ยนวิธีที่หัวใจทั้งดวงบีบตัว และอาจทำให้แนวทางเวชปฏิบัติด้านเครื่องกระตุ้นหัวใจเปลี่ยนไปในอนาคต
สำหรับคนที่สนใจสามารถเข้าไปศึกษารายละเอียดของรายงานวิจัยได้ที่ Left Bundle-Branch Pacing versus Right Ventricular Pacing for Atrioventricular Block (NEJM)
ข่าวจาก American Heart Association Newsroom และ Healio