Prime Editing เริ่มทดลองแก้ยีนในร่างกายผู้ป่วยโรควิลสันรายแรก

Prime Medicine ประกาศเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2026 ว่าได้ให้ยา PM577a แก่ผู้ป่วยโรควิลสัน (Wilson disease) รายแรกในการทดลองระยะที่ 1/2 ยานี้ออกแบบให้นำ Prime Editing เข้าไปแก้ยีนในเซลล์ตับภายในร่างกายโดยตรง (in vivo) เป็นการเริ่มศึกษาทางคลินิกของเทคโนโลยีแบบ in vivo ครั้งแรกของบริษัท โดยคาดว่าจะมีข้อมูลเบื้องต้นในปี 2027 [1], [2]

ก่อนหน้านี้ Prime Editing เคยทดลองในคนด้วย PM359 โดยนำเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดออกมาแก้ยีนนอกร่างกายแล้วให้กลับคืน (ex vivo) ความใหม่ของ PM577a จึงอยู่ที่การนำส่งเครื่องมือไปยังตับโดยตรง [3]

ทำไมจึงเริ่มจากโรควิลสัน

โรควิลสันเกิดจากความผิดปกติของยีน ATP7B ทำให้ตับกำจัดทองแดงส่วนเกินได้ไม่เป็นปกติ ทองแดงจึงสะสมในตับ สมอง และอวัยวะอื่นจนเกิดความเสียหาย [4] การรักษามาตรฐานใช้ยาจับทองแดงหรือสังกะสีเพื่อควบคุมโรคต่อเนื่องตลอดชีวิต ส่วนผู้ป่วยบางรายที่ตับวายจำเป็นต้องปลูกถ่ายตับ [5]

PM577a มุ่งแก้การกลายพันธุ์ p.H1069Q ใน ATP7B ซึ่งพบบ่อยในอเมริกาเหนือและยุโรป เป้าหมายคือฟื้นการจัดการทองแดงจากต้นเหตุระดับยีน แต่ไม่ได้ออกแบบให้ครอบคลุมผู้ป่วยโรควิลสันทุกรูปแบบ บริษัทกำลังพัฒนาตัวต่อไปสำหรับ R778L ที่พบบ่อยในเอเชียตะวันออก [1]

Prime Editing ทำงานอย่างไร

Prime Editing เป็นเทคโนโลยีในกลุ่ม CRISPR ที่ใช้ Cas9 nickase เชื่อมกับเอนไซม์ reverse transcriptase และ RNA นำทางที่เรียกว่า pegRNA ซึ่งบรรจุทั้งตำแหน่งเป้าหมายและแม่แบบลำดับที่ต้องการแก้ไข [6]

เมื่อเครื่องมือจับเป้าหมาย Cas9 nickase จะทำรอยตัดบน DNA หนึ่งสาย จากนั้น reverse transcriptase ต่อ DNA ตามแม่แบบใน pegRNA และกระบวนการซ่อมแซมของเซลล์ช่วยให้ลำดับที่แก้ไขคงอยู่ วิธีนี้ไม่ต้องอาศัยการตัด DNA สองสายพร้อมกัน แต่บางระบบ เช่น PE3 มีการทำรอยตัดเพิ่มบนอีกสาย และยังต้องตรวจการแก้ไขที่ไม่ต้องการ [6]

สำหรับ PM577a อนุภาคนาโนไขมัน (lipid nanoparticle; LNP) ทำหน้าที่นำส่งไปยังตับดังภาพที่ 1a ส่วนภาพที่ 1b แสดงหลักการแก้ยีน และภาพที่ 1c แสดงเป้าหมายการฟื้นการขับทองแดงสู่น้ำดี [1], [6]

การทดลองจะวัดอะไร

การศึกษา NCT07748403 เป็นแบบเปิด กลุ่มเดียว และประเมินขนาดยาเพิ่มขึ้นตามลำดับ มีแผนรับประมาณ 42 คน อายุอย่างน้อย 12 ปี ที่มีความผิดปกติของ ATP7B ทั้งสองสำเนาและอย่างน้อยหนึ่งสำเนาเป็น H1069Q โดยเริ่มจากผู้ใหญ่ที่อาการคงที่ด้วยการรักษามาตรฐาน ให้ยาทางหลอดเลือดดำครั้งเดียว [1], [2]

ตัวชี้วัดหลักคือเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จนถึงสัปดาห์ที่ 48 ส่วนตัวชี้วัดรองรวมการแก้ยีนจากชิ้นเนื้อตับ การจัดการทองแดงจากการตรวจเลือดและ ⁶⁴Cu PET และการหยุดยามาตรฐานได้ตามเกณฑ์ ผู้เข้าร่วมถูกคาดหมายให้เข้าสู่การติดตามระยะยาวแยกต่างหาก รวมประมาณ 15 ปี หลังให้ยา [2]

ยังต้องรอผลด้านความปลอดภัยและการรักษา

การเริ่มให้ยาไม่ได้ยืนยันว่าแก้ยีนสำเร็จหรือรักษาโรคได้แล้ว ยังต้องพิสูจน์ว่าการแก้ไขเกิดขึ้นเพียงพอ คงอยู่ได้นาน และทำให้ผู้ป่วยดีขึ้นอย่างปลอดภัย การศึกษาแบบไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบยังจำกัดข้อสรุปด้านประสิทธิผลด้วย

บริษัทระบุว่า PM577 ได้รับสถานะ Rare Pediatric Disease จาก FDA สหรัฐฯ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการส่งเสริมพัฒนายาสำหรับโรคหายากในเด็ก ไม่ใช่การอนุมัติให้จำหน่าย PM577a จึงยังเป็นยาทดลองที่ต้องรอผลติดตามก่อนพิจารณาใช้รักษาทั่วไป [1], [7]

เรียบเรียงและตรวจสอบแหล่งข้อมูลวันที่ 23 ตุลาคม 2026

เอกสารอ้างอิง

1. Prime Medicine, Inc. Prime Medicine announces first patient dosed in global Phase 1/2 clinical trial of PM577a for H1069Q-mutated Wilson disease [Internet]. 2026 Oct 5 [cited 2026 Oct 23]. Available from: Prime Medicine.
2. Prime Medicine, Inc. A study of the safety and efficacy of Prime Editing (PM577) in participants with Wilson disease (WD). NCT07748403 [Internet]. ClinicalTrials.gov; updated 2026 Oct 1 [cited 2026 Oct 23]. Available from: ClinicalTrials.gov.
3. Gori JL, Haddad E, Frangoul H, Kohn DB, Morris EC, Martin BN, et al. Prime editing for p47^phox-deficient chronic granulomatous disease. N Engl J Med. 2026;394(12):1195–1203. doi:10.1056/NEJMoa2509807.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Wilson disease [Internet]. [cited 2026 Oct 23]. Available from: NIDDK.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment of Wilson disease [Internet]. [cited 2026 Oct 23]. Available from: NIDDK.
6. Anzalone AV, Randolph PB, Davis JR, Sousa AA, Koblan LW, Levy JM, et al. Search-and-replace genome editing without double-strand breaks or donor DNA. Nature. 2019;576(7785):149–157. doi:10.1038/s41586-019-1711-4.
7. US Food and Drug Administration. Rare pediatric disease designation and priority review voucher programs [Internet]. [cited 2026 Oct 23]. Available from: FDA.

กลับไปสารบัญบทความ ↑