สรุปสั้น ๆ
- ผู้ป่วยเป็นเด็กหญิงอายุ 6 ปีที่เป็นโรคพัฒนาการทางสมองหายาก ได้รับการรักษาด้วยการแก้ไขยีนวันที่ 24 มี.ค. 2025 และเสียชีวิตหลังจากนั้น 7 วัน
- ผลสอบสวนของเซี่ยงไฮ้ (ประกาศ 13 พ.ย. 2026) พบว่าผลความปลอดภัยจากลิงไม่ถูกส่งต่อ การทบทวนจริยธรรมไม่เพียงพอ และมีการรับเงินและของขวัญที่ไม่เปิดเผย
- นักวิจัย 2 คนถูกปลดและห้ามรับทุน-รางวัลด้านวิทยาศาสตร์ 5 ปี
ทางการนครเซี่ยงไฮ้ ประเทศจีน ประกาศปลดนักวิจัย 2 คน หลังการสอบสวนกรณีเด็กหญิงอายุ 6 ปีเสียชีวิตหลังได้รับการรักษาด้วยการแก้ไขยีน (gene editing) ในการทดลองทางคลินิกที่โรงพยาบาล Xinhua ซึ่งสังกัด Shanghai Jiao Tong University School of Medicine โดยผลสอบพบความบกพร่องทั้งด้านความปลอดภัย การทบทวนจริยธรรม และการเปิดเผยผลประโยชน์ทับซ้อน
เกิดอะไรขึ้น
เด็กหญิงเป็นโรค Snijders Blok-Campeau syndrome ซึ่งเกิดจากการกลายพันธุ์ของยีน CHD3 เป็นความผิดปกติของพัฒนาการทางสมองที่พบได้น้อยและยังไม่มีการรักษาที่ได้ผล ครอบครัวติดต่อ Qiu Zilong รองผู้อำนวยการ Songjiang Research Institute ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2023 เพื่อขอให้ทีมพัฒนาการรักษาเฉพาะราย
การรักษาที่ใช้เป็นการแก้ไขเบส (base editing) ซึ่งเป็นเทคนิคในกลุ่ม CRISPR ที่เปลี่ยน DNA ได้ทีละตัวอักษร โดยใช้ไวรัสพาหะ (viral vector) บรรจุชุดคำสั่งแล้วฉีดเข้าน้ำไขสันหลัง (spinal fluid) เพื่อให้ไปถึงเซลล์ประสาทในสมอง องค์ประกอบทั้งหมดสรุปไว้ใน ภาพที่ 1 เธอได้รับการฉีดวันที่ 24 มีนาคม 2025 และเสียชีวิตหลังจากนั้น 7 วัน คณะกรรมการจริยธรรมของโรงพยาบาลประชุมทบทวนฉุกเฉินวันที่ 2 เมษายน ระบุสาเหตุว่าเป็นภาวะ thrombotic microangiopathy ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนจากยีนบำบัด และสั่งยุติการศึกษา

เรื่องนี้ไม่ได้ถูกเปิดเผยต่อสาธารณะ จนกระทั่ง Science และ Retraction Watch เผยแพร่ผลการสืบสวนร่วมกันเมื่อ 23 กรกฎาคม 2026 ซึ่งนำไปสู่การตั้งทีมสอบสวนของทางการ ผลงานวิจัยก่อนการทดลองทางคลินิกของทีมนี้ได้ตีพิมพ์ใน Nature เมื่อกุมภาพันธ์ 2026 โดยรายงานการแก้ไขข้อผิดพลาดของ DNA ในเซลล์สมองหนู และมีการทดสอบในลิงที่ชี้ว่าเทคนิคนี้อาจใช้ในมนุษย์ได้ แต่บทความไม่ได้กล่าวถึงการเสียชีวิตครั้งนี้ ขั้นตอนการทำงานทั้งหมดและจุดที่ผลสอบพบความบกพร่อง สรุปไว้ใน ภาพที่ 2

ผลการสอบสวนพบอะไร
ตามรายงานของ Sixth Tone ผู้สอบสวนพบว่า
- ทีมของ Qiu ไม่ได้ส่งรายงานความปลอดภัยจากการทดลองในลิงให้หัวหน้าผู้วิจัยของการศึกษาทางคลินิกทันเวลา ทำให้สัญญาณเตือนถูกมองข้าม (Live Science รายงานว่าการศึกษาพิษวิทยาพบตับเสียหายระดับปานกลางถึงรุนแรงในลิง 4 ตัว และไตเสียหายในอีก 1 ตัว)
- คณะกรรมการจริยธรรมของโรงพยาบาลอนุมัติการศึกษาทั้งที่ข้อมูลพิษวิทยาและความปลอดภัยไม่เพียงพอ และไม่ได้ประเมินพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์และความปลอดภัยอย่างเป็นอิสระ
- เอกสารยินยอมแจ้งความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง แต่ไม่ได้สื่อสารความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตอย่างเด่นชัด
- ครอบครัวสนับสนุนเงินวิจัย 5.3 ล้านหยวน (ราว 8 แสนดอลลาร์) และมอบเงินกับของขวัญแก่นักวิจัยอีกราว 1.06 ล้านหยวน บทความ Nature ไม่ได้เปิดเผยผลประโยชน์ทับซ้อนทางการเงินของนักวิจัย 4 คน
- ไม่พบการปลอมแปลงข้อมูลในบทความ Nature แต่พบความคลาดเคลื่อนระหว่างวิธีที่ใช้จริงกับที่เขียนไว้ (ผู้สอบสวนระบุว่าเงินและของขวัญถูกคืนหรือส่งมอบตามระเบียบแล้ว)
บทลงโทษและผลที่ตามมา
Qiu และ Yang Kan (ผู้เขียนคนแรกและผู้รับผิดชอบบทความ Nature) ถูกปลดออก และห้ามเข้าร่วมโครงการและรางวัลด้านวิทยาศาสตร์ 5 ปี รวมทั้งถูกบันทึกในฐานข้อมูลการละเมิดความซื่อสัตย์ทางวิจัยขั้นร้ายแรง ผู้เกี่ยวข้องในโรงพยาบาลถูกลดตำแหน่ง และมีการลงโทษทางวินัยอีกหลายราย คณะกรรมการสุขภาพเซี่ยงไฮ้ระบุว่าจะตรวจสอบพิเศษงานวิจัยทางคลินิกที่ใช้เทคโนโลยีชีวการแพทย์ใหม่ ๆ
Fierce Biotech ระบุว่าจีนเพิ่งบังคับใช้กฎใหม่สำหรับการทดลองที่นักวิจัยริเริ่มเอง (investigator-initiated trials) ซึ่งเป็นช่องทางที่ช่วยให้ยาใหม่เข้าสู่การทดลองระยะแรกได้เร็ว และเมื่อรวมกับกรณีเด็กชายที่เสียชีวิตหลังรับการรักษา CRISPR สำหรับ Duchenne muscular dystrophy (ที่ STAT รายงานในเดือนสิงหาคม) ทั้งสองกรณีเกี่ยวข้องกับปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันรุนแรงจากยีนบำบัดแบบใช้ไวรัสพาหะในขนาดสูง และความไม่โปร่งใส ซึ่งจุดประเด็นเรื่องช่องว่างด้านการกำกับดูแล
“ไม่ควรนำเข้าสู่การทดลองในคนเลย”
Steven Gray นักวิจัยยีนบำบัดจาก UT Southwestern Medical Center (ให้สัมภาษณ์ในรายงานของ Science และ Retraction Watch)
ทำไมเรื่องนี้สำคัญ
เทคโนโลยีแก้ไขยีนอย่าง CRISPR กำลังก้าวจากห้องทดลองสู่คลินิก ซึ่งเราเคยอธิบายหลักการไว้ใน CRISPR คืออะไร และติดตามความก้าวหน้าล่าสุดของ base editing ใน risto-cel ของ Beam แต่ผลสอบครั้งนี้เตือนว่า การรักษาแบบเฉพาะรายสำหรับโรคหายากที่ยังไม่มีทางเลือกอื่น ยิ่งต้องการข้อมูลความปลอดภัยจากสัตว์ทดลองที่ส่งต่อถึงแพทย์ผู้รักษา การอนุมัติจากกรรมการจริยธรรมที่อิสระ การแจ้งความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตอย่างชัดเจน และต้องไม่มีผลประโยชน์ทับซ้อนที่ปกปิดไว้
ดังนั้น ความหวังของครอบครัวผู้ป่วยโรคหายาก กับความเข้มงวดด้านความปลอดภัย ไม่ใช่สิ่งที่ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่เป็นสิ่งที่ต้องไปด้วยกัน
สำหรับคนที่สนใจ สามารถอ่านรายงานการสืบสวนต้นทางได้ที่ Retraction Watch
ข่าวจาก Sixth Tone · Fierce Biotech · Live Science · ThePrint