องค์การอนามัยโลก (WHO) เผยแพร่รายงาน Global Tuberculosis Report 2026 เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2026 โดยรวบรวมข้อมูลจาก 187 ประเทศ ครอบคลุมประชากรและจำนวนผู้ป่วยวัณโรคกว่า 99% ของทั้งโลก ภาพรวมคือข่าวดีที่มาพร้อมคำเตือน: จำนวนผู้ป่วยและผู้เสียชีวิตลดลงต่อเนื่อง แต่อัตราการลดลงยังช้ากว่าเป้าหมายที่ตั้งไว้มาก และวัณโรคยังคงเป็นโรคติดเชื้อจากเชื้อก่อโรคชนิดเดียวที่คร่าชีวิตคนมากที่สุดในโลก
สรุปสาระสำคัญ
- ปี 2025 มีผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ประมาณ 10.6 ล้านคน และเสียชีวิต 1.13 ล้านคน
- ยอดผู้เสียชีวิตลดลง 35% จากปี 2015 ทำให้โลกผ่านเป้าหมายแรกของ End TB Strategy ได้สำเร็จ แต่ช้ากว่ากำหนด 5 ปี
- อัตราป่วยลดลงเพียง 14% ในรอบ 10 ปี ขณะที่เป้าหมายปี 2025 คือ 50%
- มีผู้ป่วยราว 2.2 ล้านคนที่ยังไม่ได้รับการวินิจฉัยหรือไม่ถูกรายงาน
- งบประมาณจากในประเทศเพิ่มขึ้น 14% แต่เงินสนับสนุนจากต่างประเทศลดลงในสัดส่วนใกล้เคียงกัน
ตัวเลขหลักของปี 2025
ในปี 2025 มีผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ประมาณ 10.6 ล้านคน และมีผู้เสียชีวิตราว 1.13 ล้านคน (WHO ระบุในข่าวประชาสัมพันธ์ว่า 1.1 ล้านคน) ลดลง 4% จาก 1.18 ล้านคนในปี 2024 และลดลง 35% เมื่อเทียบกับ 1.74 ล้านคนในปี 2015 WHO ประเมินว่าการรักษาวัณโรคช่วยชีวิตคนไว้ได้ราว 86 ล้านคนนับตั้งแต่ปี 2000
ตัวเลขนี้ทำให้ปี 2025 เป็นปีที่โลกบรรลุเป้าหมายแรกด้านการลดการเสียชีวิตของยุทธศาสตร์ End TB Strategy ได้สำเร็จ ทว่าเป็นเป้าหมายที่เดิมตั้งไว้สำหรับปี 2020 นั่นคือช้ากว่ากำหนดถึง 5 ปี
ด้านอัตราป่วย (incidence rate) ปี 2025 อยู่ที่ 129 รายต่อประชากรแสนคน ลดลง 1.6% จาก 131 รายในปี 2024 และเมื่อมองช่วง 10 ปีระหว่าง 2015–2025 อัตราป่วยลดลงเพียง 14% ขณะที่เป้าหมายของ End TB Strategy สำหรับปี 2025 คือการลดลง 50% และ 80% ภายในปี 2030 ความห่างระหว่างสิ่งที่ทำได้กับเป้าหมายเห็นได้ชัดใน ภาพที่ 1
ความก้าวหน้าที่ไม่เท่ากันในแต่ละภูมิภาค
ผู้ป่วยวัณโรคยังกระจุกตัวอยู่ใน 30 ประเทศที่มีภาระโรคสูง ซึ่งรวมกันคิดเป็น 88% ของผู้ป่วยทั้งโลก โดย 8 ประเทศแรกรวมกันราวสองในสามของทั้งโลก ได้แก่ อินเดีย (ประมาณหนึ่งในสี่) อินโดนีเซีย (10%) ฟิลิปปินส์ (6.8%) จีน (6.5%) ปากีสถาน (6.4%) ไนจีเรีย (4.9%) สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (3.9%) และบังกลาเทศ (3.7%) ในแง่กลุ่มผู้ป่วย 54% เป็นผู้ชาย 35% เป็นผู้หญิง และ 11% เป็นเด็ก
เมื่อเทียบช่วงปี 2015–2025 อัตราป่วยในภูมิภาคยุโรปของ WHO ลดลง 42% และแอฟริกาลดลง 30% ขณะที่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ซึ่งรวมประเทศไทยอยู่ด้วย ลดลงเพียง 18% ส่วนเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออกลดลง 6.6% แปซิฟิกตะวันตกไม่เปลี่ยนแปลงเลย (0%) และที่น่ากังวลที่สุดคือภูมิภาคอเมริกา ซึ่งอัตราป่วยเพิ่มขึ้นเป็นปีที่ 5 ติดต่อกัน จนสูงกว่าระดับปี 2015 ถึง 13%
WHO ระบุว่าความแตกต่างนี้สะท้อนปัจจัยเสี่ยงของแต่ละพื้นที่ ความเข้มแข็งของระบบสุขภาพ การเข้าถึงบริการ และความต่อเนื่องของการลงทุน ส่วนภาพรวมของการเสียชีวิตในรอบ 15 ปีแสดงไว้ใน ภาพที่ 2 ซึ่งจะเห็นว่าการเสียชีวิตในกลุ่มผู้ติดเชื้อ HIV ลดลงเร็วกว่ากลุ่มที่ไม่ติดเชื้ออย่างชัดเจน
ช่องว่างใหญ่ยังอยู่ที่การวินิจฉัย
จากผู้ป่วยประมาณ 10.6 ล้านคนในปี 2025 มีผู้ได้รับการวินิจฉัยเพียง 8.4 ล้านคน เท่ากับว่ามีอีกราว 2.2 ล้านคนที่ยังไม่ได้รับการวินิจฉัยหรือไม่ถูกรายงานเข้าสู่ระบบ ซึ่งหมายถึงทั้งการรักษาที่ล่าช้าและการแพร่เชื้อที่ยังดำเนินต่อไป
ยิ่งไปกว่านั้น ผู้ป่วยที่เพิ่งได้รับการวินิจฉัยเพียง 59% เท่านั้นที่ได้รับการตรวจด้วยชุดตรวจวินิจฉัยอย่างรวดเร็ว (rapid diagnostic test) ที่ WHO แนะนำ ห่างไกลจากเป้าหมาย 100% ในปี 2027 อยู่มาก นี่คือจุดที่เทคโนโลยีการตรวจวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการมีบทบาทโดยตรง เพราะการตรวจที่เร็วและแม่นยำขึ้นแปลว่าเริ่มการรักษาได้เร็วขึ้นและตัดวงจรการแพร่เชื้อได้เร็วขึ้น
วัณโรคดื้อยา: จุดที่นวัตกรรมเริ่มเห็นผล
ในปี 2025 มีผู้ป่วยวัณโรคดื้อยา rifampicin ประมาณ 370,000 คน แต่มีเพียง 42% ที่ได้เข้าสู่การรักษา อย่างไรก็ตาม ในกลุ่มที่ได้รับการรักษา สัดส่วนผู้ที่ได้รับสูตรยาแบบรับประทานล้วนระยะสั้น 6 เดือนตามคำแนะนำของ WHO เพิ่มขึ้นกว่าเท่าตัว จาก 18% ในปี 2024 เป็น 42% ในปี 2025
ตัวเลขนี้น่าสนใจมาก เพราะเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่าการลงทุนวิจัยและพัฒนาสามารถเปลี่ยนเป็นผลลัพธ์จริงในระบบบริการได้เร็วแค่ไหน สูตรยาเดิมสำหรับวัณโรคดื้อยาใช้เวลานานหลายเดือนถึงเป็นปี มีผลข้างเคียงสูง และผู้ป่วยจำนวนมากรักษาไม่ครบ
เงินทุนคือความเสี่ยงหลักของปีต่อไป
งบประมาณจากภายในประเทศเพื่อรับมือวัณโรคเพิ่มขึ้น 14% เป็น 5.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐระหว่างปี 2024–2025 โดยการเพิ่มขึ้นมากที่สุดมาจากอินเดียและอินโดนีเซีย แต่การเพิ่มขึ้นนี้เป็นเพียงการชดเชยเงินสนับสนุนจากต่างประเทศที่ลดลงในสัดส่วนใกล้เคียงกัน (ราว 14%) เมื่อรวมทุกแหล่ง งบประมาณสำหรับการป้องกัน วินิจฉัย และรักษาวัณโรคในปี 2025 อยู่ที่ 6.6 พันล้านดอลลาร์ หรือเพียง 30% ของเป้าหมาย 22 พันล้านดอลลาร์ต่อปีภายในปี 2027
ส่วนงบวิจัยยิ่งน่าห่วงกว่า โดยอยู่ที่ 1.2 พันล้านดอลลาร์ในปี 2023 ไม่ถึงหนึ่งในสี่ของเป้าหมาย 5 พันล้านดอลลาร์ต่อปีภายในปี 2027
การที่ผู้ป่วยและผู้เสียชีวิตจากวัณโรคลดลงต่อเนื่องเป็นเรื่องน่ายินดีอย่างยิ่ง โดยเฉพาะเมื่อหลายประเทศต้องเผชิญกับการตัดงบประมาณ … แต่ก็ยังมีคนมากกว่าหนึ่งล้านคนเสียชีวิตทุกปีจากโรคที่ป้องกันและรักษาได้
ดร. Tedros Adhanom Ghebreyesus ผู้อำนวยการใหญ่องค์การอนามัยโลก
ด้าน ดร. Katherine Floyd หัวหน้าหน่วยติดตามและประเมินผลของ WHO ตั้งข้อสังเกตว่า แม้ในปี 2025 จะยังไม่เห็นผลกระทบเชิงลบที่ชัดเจนจากการตัดงบต่อการวินิจฉัย รักษา และป้องกัน แต่ผลกระทบอาจมาช้า จึงต้องเฝ้าติดตามต่อเนื่อง และโดยรวมแล้วตัวชี้วัดส่วนใหญ่ขยับไปในทิศทางที่ถูกต้องอย่างช้า ๆ หรือค่อนข้างคงที่ ระหว่างปี 2024 ถึง 2025
สิ่งที่รายงานฉบับนี้บอกเรา
ดังนั้น ภาพที่ได้จาก Global TB Report 2026 จึงไม่ใช่เรื่องของการค้นพบใหม่ทางวิทยาศาสตร์ แต่เป็นเรื่องของช่องว่างระหว่างสิ่งที่เรารู้ว่าทำได้กับสิ่งที่ทำได้จริง เรามีวิธีวินิจฉัยที่เร็วขึ้น มีสูตรยาระยะสั้นที่ได้ผลดีขึ้น และมีข้อมูลระบาดวิทยาที่ละเอียดกว่าที่เคย แต่ผู้ป่วยกว่า 2 ล้านคนต่อปียังเข้าไม่ถึงการวินิจฉัย และผู้ป่วยดื้อยากว่าครึ่งยังไม่ได้เข้าสู่การรักษา
สำหรับผู้ที่สนใจด้านวิศวกรรมชีวการแพทย์และเทคโนโลยีการตรวจวินิจฉัย นี่คือโจทย์ที่ชัดเจนมาก: เครื่องมือตรวจที่ราคาถูกลง ใช้ง่ายขึ้น และกระจายไปถึงระดับปฐมภูมิได้จริง คือหนึ่งในตัวแปรที่จะกำหนดว่าตัวเลขในรายงานปีหน้าจะขยับได้เร็วแค่ไหน
อ่านเพิ่มเติมบน Biomed: ทำไมเราเปรียบเทียบประสิทธิภาพวัคซีนโควิด-19 จากแต่ละบริษัทไม่ได้? — ว่าด้วยการอ่านตัวเลขสาธารณสุขอย่างระมัดระวัง และ mRNA คืออะไร: หลักการทำงาน วัคซีน การรักษามะเร็ง และการประยุกต์ทางการแพทย์ — แพลตฟอร์มที่กำลังถูกนำมาใช้พัฒนาวัคซีนรุ่นใหม่
อ้างอิง
- ข่าวจาก WHO: Amid challenges, countries increase domestic investment to protect progress against tuberculosis
- รายงานฉบับเต็ม: Global tuberculosis report 2026
- Health Policy Watch: Global Tuberculosis Burden Declining, But Five Years Behind Schedule
- TB Alliance: New WHO Report Highlights Promise of TB Innovation and Urgent Need to Accelerate Progress
ภาพประกอบทั้งหมดจาก Global tuberculosis report 2026 ขององค์การอนามัยโลก เผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต CC BY-NC-SA 3.0 IGO